یکی از چالشهای تکراری اکثر دانشآموزان این است که احساس میکنند درس را خواندهاند، تمرین حل کردهاند و از نظر مفهومی متوجه مطالب شدهاند، اما هنگام امتحان نتیجهای که باید، در کارنامه دیده نمیشود. گاهی بیدقتی، گاهی فراموشی ناگهانی و گاهی گیرکردن روی یک سؤال ساده باعث میشود دانشآموز نتواند نمرهای متناسب با سطح تلاش و یادگیری خود کسب کند.
این مسئله معمولاً ربطی به «درس نخواندن» ندارد؛ بلکه بیشتر به نحوهی آمادهسازی ذهن قبل از امتحان و نوع عملکرد در جلسه برمیگردد. در این مطلب، یک روش مرحلهبهمرحله را معرفی میکنیم که اگر فقط در چند امتحان پشت سر هم اجرا شود، میتواند درصد بیدقتی را تا حد زیادی کاهش دهد و نمره شما را به شکل قابلتوجهی افزایش دهد.
بخش اول – قبل از امتحان چهکار کنیم؟
۱ – خودشناسی درسی؛ قدم اول برای مدیریت بیدقتی
قبل از اینکه حتی یک دقیقه درس بخوانید، باید بدانید در هر درس چه وضعیتی دارید.
دانشآموزانی که بدون شناخت از نقاط ضعف و قوت خود درس میخوانند، معمولاً انرژیشان را در جای اشتباه مصرف میکنند، مغزشان زود خسته میشود و نتیجهای که باید نمیگیرند.
خودشناسی یعنی اینکه برای هر درس مشخص کنید:
-
کدام مبحث را قبلاً خواندهاید و نسبتاً مسلط هستید
-
کدام مباحث نیاز به حل نمونه سؤال و تمرین بیشتر دارد
-
کدام بخشها را نرسیدهاید کامل بخوانید و فقط یک مرور سریع یا خواندن جزوه کافی است
-
کدام قسمتها را متوجه نمیشوید و باید از فیلم آموزشی یا جزوه جمعبندی کمک بگیرید
نوشتن اینها روی یک برگه کوچک باعث میشود ذهن شما هنگام مطالعه سرگردان نباشد.
چگونه بر استرس امتحان غلبه کنیم؟ ۵ راهکار مؤثر برای آرامش در جلسه آزمون
۲ – تکنیک مرور به سبک «بازیابی فعال»؛ جلوگیری از فراموشی سر جلسه
اشتباه خیلی از دانشآموزان این است که فقط میخوانند و تصور میکنند چون الان متوجه هستند، پس در امتحان هم یادشان خواهد بود. درحالیکه حفظ و یادگیری واقعی وقتی فعال میشود که مغز مجبور شود «اطلاعات را از حافظه بیرون بکشد».
مرور به سبک بازیابی فعال سه مرحله دارد:
-
ابتدا یک بار مطالعه میکنید
-
سپس کتاب را میبندید و در ذهن خود مطالب را مرور میکنید
-
سپس موارد مهم را روی کاغذ مینویسید بدون اینکه به کتاب نگاه کنید
این کار مثل ورزش دادن ذهن برای روز امتحان است و باعث میشود موقع جلسه، اطلاعات سریعاً بازخوانی شوند و کمتر دچار فراموشی ناگهانی شوید.
۳ – تیپبندی مسائل؛ رمز موفقیت در دروس محاسباتی
در رشتههای تجربی، ریاضی و حتی انسانی، بسیاری از دروس مسئلهمحور هستند. اما موضوع مهم این است که شکل سؤالها همیشه در چند الگوی ثابت تکرار میشود.
تیپبندی مسائل یعنی اینکه وقتی سؤال حل میکنید، صرفاً به جواب نرسید؛ بلکه تحلیل کنید که سؤال از چه نوعی است، نکته کلیدی حلش چیست، کجا احتمال اشتباه وجود دارد و پاسخ نهایی باید چگونه ارائه شود.
برای مثال:
-
اگر فیزیک میخوانید بدانید چه مسائل بر پایه نسبت و فرمول هستند
-
در شیمی باید بدانید کدام مسئله تبدیل واحد نیاز دارد یا کدامها واکنش یا تهنشینی ایجاد میکنند
-
در ریاضی باید بدانید کدام سؤال مربوط به دامنه، ریشه، حل معادله، یا حالتهای خاص است
وقتی شما ساختار ذهنی حل سؤال را میسازید، در جلسه امتحان کمتر گیج میشوید و سریعتر مسیر را پیدا میکنید.
۴ – داشتن یک برگه جمعبندی قبل از امتحان
یکی از مؤثرترین تکنیکها داشتن یک برگه کوچک A5 است که فقط شامل تیترها و نکات کلیدی هر درس باشد.
این برگه باید مانند نقشه باشد؛ چیزی که وقتی قبل امتحان نگاهی به آن میاندازید، تمام ذهن شما فعال میشود.
در این برگه فقط تیترهای مهم باید نوشته شود مثل:
-
فصل اول – تعریفها و فرمولهای اصلی
-
فصل دوم – نکات پرتکرار
-
اشتباهات شخصی که قبلاً زیاد انجام دادهاید
این خلاصهنویسی نهتنها باعث مرور بهتر میشود، بلکه توجه شما را به نقاط ضعف اصلیتان هدایت میکند.
بخش دوم – در جلسه امتحان چهکار کنیم؟
۱ – تکنیک ضربدر – دایره؛ مدیریت هوشمند زمان
بزرگترین دلیل از دست رفتن نمرهها در امتحان، گیرکردن روی یک سؤال سخت در ابتدای برگه است.
تکنیک ضربدر – دایره به شما میگوید:
-
ابتدا کل سؤالهای امتحان را با سرعت بخوانید
-
هر سؤال سخت یا زمانبر را دایره بکشید
-
هر سؤالی را که بلد هستید اما حس میکنید باید بعداً مرور کنید ضربدر بزنید
-
ابتدا فقط سراغ سؤالهای معمولی و سریع بروید
دانشآموزانی که طبق ترتیب دفترچه جلو میروند معمولاً وقتشان روی یک سؤال تلف میشود و ۱۰ نمره آسان را از دست میدهند. اما اگر اول سؤالهای آسان را حل کنید، روحیه میگیرید و استرس کاهش مییابد.
۲ – نوشتن موضوع سؤال در کنار آن؛ کاهش استرس هنگام فراموشی
اگر از آن دسته دانشآموزانی هستید که وقتی استرس میگیرند، ذهنشان قفل میشود و مطالب را فراموش میکنند، این تکنیک نجاتدهنده است.
کنار هر سؤال، خیلی کوچک و ساده بنویسید از کدام مبحث آمده است.
نوشتن عبارتهایی مثل:
-
«تابع – دامنه»
-
«شیمی – استوکیومتری»
-
“هندسه – اثبات”
باعث میشود اگر گیر کردید، ذهن شما مسیر درست را پیدا کند و پنیک و فراموشی به حداقل برسد. همین کار حس کنترل و تسلط ایجاد میکند.
۳ – توقف اضطراری برای جلوگیری از بیدقتی
گاهی در جلسه امتحان ذهن بهقدری تحت فشار قرار میگیرد که ناگهان فرمول یا پاسخ سادهای فراموش میشود.
در این شرایط لازم نیست چند دقیقه با دلهره روی سؤال بمانید. یک مکث ۱۰ ثانیهای همراه با نفس عمیق میتواند باعث بازگشت حافظه شود.
بهخاطر داشته باشید:
-
بیدقتی نتیجهی خستگی و استرس است
-
ذهن در حالت ترس بسته میشود
-
آرامسازی کوتاه ذهن باعث باز شدن مسیر یادآوری میشود
۴ – علامتگذاری برای پاسخ نهایی
بسیاری از دانشآموزان سؤال را حل میکنند اما پاسخ را اشتباه منتقل میکنند یا فراموش میکنند واحد یا علامت را بررسی کنند.
برای جلوگیری از این مشکل، بعد از پایان حل هر سؤال، یک بررسی ۱۰ ثانیهای انجام دهید:
-
آیا پاسخ عددی درست نوشته شد؟
-
آیا واحد لازم ذکر شده؟
-
اگر سؤال ریاضی است، آیا ریشهها در دامنه هستند؟
-
اگر فیزیک است، آیا فرمول صحیح جایگذاری شده و تبدیل واحد انجام شده؟
این بررسی کوتاه گاهی تا ۲ نمره از اشتباهات ناخواسته نجات میدهد.
بخش سوم – بعد از امتحان چهکار کنیم؟
(قسمتی که اغلب نادیده گرفته میشود اما مهمترین بخش برای بهبود آینده است)
بعد از امتحان باید ۱۰ دقیقه زمان بگذارید و مشکلات خود را تحلیل کنید. سه سؤال کلیدی را از خود بپرسید:
-
کجا بیدقتی کردم؟ چرا؟
-
کدام سؤالها را بلد بودم اما وقت کم آوردم؟
-
آیا مشکل من در یادگیری بوده یا در مدیریت زمان و استرس؟
نوشتن این پاسخها روی یک برگه کمک میکند دفعه بعد دقیقتر عمل کنید و اشتباهات تکرار نشوند.
جمعبندی
برای گرفتن نمره بهتر، لازم نیست بیشتر بخوانید؛ لازم است هوشمندانهتر بخوانید و هوشمندانهتر امتحان بدهید.
برای کاهش بیدقتی باید سه سطح را همزمان مدیریت کنید:
-
قبل از امتحان: خودشناسی، بازیابی فعال، تیپبندی و خلاصهنویسی
-
هنگام امتحان: تکنیک ضربدر–دایره، مدیریت ذهن و زمان، بررسی پاسخ نهایی
-
بعد از امتحان: تحلیل اشتباهات و برنامهریزی برای جبران
اگر این مدل را در ۳ امتحان پشتسرهم اجرا کنید، احتمالاً تفاوت را در نمرههای خود بهوضوح حس خواهید کرد.
در دام عدد نیفتید! چگونه کیفیت مطالعه در کنکور را بالا ببریم؟ (راهنمای مطالعه عمیق و مؤثر)